











|
Nś eru umhverfismįl ofarlega į baugi hjį mörgum fyrirtękjum. Meš
aukinni umhverfisvitund leita menn leiša til aš minnka įhrif frį starfsemi
fyrirtękja sinni į umhverfiš. Žvķ losa menn sig viš mengandi efni sem eru
skašleg bęši heilsu manna og nįttśrunni. Žaš er žvķ fagnašarefni aš
komin eru į markašinn mjög įhrifamikil hreinsiefni, sem eru óskašleg
mönnum. Efnin eru 100% vistvęn og standast kröfur OECD um hratt nišurbrot ķ
nįttśrunni. Hreinsiefnin mį nota til dęmis ķ sjįvarśtvegi, fiskvinnslu og
matvęlaframleišslu almennt.
Meira um Undra
Formįli
Undri er efni sem žróaš var meš žaš ķ huga aš nżta
fitu sem félli til ķ matvęlaišnaši til aš gera hreinsiefni sem nżtast mętti
ķ išnaši almennt til aš hreinsa olķu og tjöru. Žaš tókst meš įgętum
og er žaš nś vķša notaš til žvotta ķ išnaši, viš tjöružrif į
bifreišum og einnig sem penslasįpa fyrir olķumįlningarpensla.
Ķ ljós hefur komiš aš efniš virkar dįvel ķ lošnubręšslum og hefur ótvķręša
kosti fram yfir önnur efni žar sem sżrustig žess er mun lęgra og žvķ
veldur žaš engri tęringu ķ mįlmum svo sem įli.
Starfsmenn SR-mjöls ķ Helguvķk hafa mikla reynslu af žessu efni, en žeir
hafa notaš žaš til allra žrifa vel į žrišja įr.
Viš žrif ķ matvęlaišnaši er hreinlętiskrafa hį og skiptir magn (og
tegund) gerla į bśnaši miklu mįli fyrir gęši framleiddrar vöru. Žvķ var
ljóst aš sannreyna žyrfti hreinsigetu efnisins sértaklega meš žaš ķ huga
og einnig įhrif žess į mįlma.
Hreinlętiskröfur ķ matvęlaišnaši
Meš hertum kröfum um hreinlęti viš framleišslu og vinnslu į matvęlum
hefur notkun į hreinsiefnum aukist grķšarlega sķšastlišinn įratug. Ķ dag
fęr enginn vinnsluleyfi į matvęlum nema vera meš žrifalżsingar į öllum
svęšum, įhöldum, tękjum o.s.fr.v. Žessum svęšum er sķšan skipt upp ķ
"įhęttumikil" (high risk) og "įhęttulķtil" (low risk)
svęši.
Į įhęttumiklum svęšum eru mun strangari reglur um žrif. Gera žarf
daglega śttekt į öllum žrifum į öllum svęšum og skrį į sérstaka gįtlista.
Öll hreinsiefni fyrir matvęlavinnslur sem notuš eru hérlendis og į Noršurlöndunum
žurfa aš vera višurkennd af opinberum ašilum til notkunar ķ matvęlavinnslu.
Į Ķslandi er žaš Hollustuvernd rķkisins sem veitir žessa vottun (Undri
hefur fengiš slķka vottun). Rśmlega 80% af žeim hreinsiefnum sem notuš eru
viš žrif ķ sjįvarśtvegi eru kvošuhreinsiefni.
Hefšbundin hreinsiefni
Žau kvošuhreinsiefni sem notuš eru ķ dag eru mjög basķsk (ph 11 - 13) og
ķ žeim er mikill lśtur. Žetta veldur tęringu ķ mįlmum, mattar mįlningar
og skemmir fęribönd og eykur žannig višhaldskostnaš verulega. Einnig
brennir hreinsikvošan hörund og veldur ertingu ķ öndunarfęrum viš žrif.
Ķ seinni tķš hefur vélbśnašur ķ fiskvinnslu oršiš fķngeršari og viškvęmari,
notašar eru żmiskonar vogir og skynjarar. Framleišendur fiskvinnsluvéla,
t.d. Marel eru farnir aš geta žess ķ įbyrgšarsamningum sķnum aš įbyrgšin
gildi ašeins ef notuš eru mild hreinsiefni. Hingaš til hafa ekki fengist kvošuhreinsiefni
sem hafa uppfyllt kröfur um virkni hvaš žrif varšar og ekki veriš tęrandi.
Ķ ljós hefur komiš aš Undri kvošuhreinsir viršist uppfylla allar kröfur
um hreinsivirkni įn žess aš valda skemmdum į viškvęmum tękjabśnaši eša
vera heilsuspillandi fyrir fólk.
Kostir Undra
Undri er ķ raun svokölluš öržeyta (microemulsion) sem reynist aušvelt aš
skrķša inn ķ sykurpróteinhimnur er bakterķur mynda sér til varnar og leysa
žęr upp svo žęr skolast burt meš spślun. Auk žess er Undri hlutlaus į pH
skala, hvorki sśr né basķskur svo ekki verša neinar skemmdir į įlhlutum
eša fęriböndum.
Rannsóknir
1. Gerlamęlingar Gerš var višamikil
rannsókn į hreinsigetu žessara efna ķ matvęlaišnaši og var rękjuvinnsla
fyrir valinu žar sem aušvelt er aš fylgjast meš gerlafjölda og žar meš žrifum
ķ žeim išnaši. Rękjan er fyrst sošin og kemur žvķ nįnast gerlalaus inn
ķ vinnslulķnu og safnar upp gerlum į leiš ķ pakkningu. Žvķ voru geršar
svokallašar ATP męlingar į bśnaši og gerlatalning į rękju śr pakkningu
ķ um 5 vikna skeiš.
Byrjaš var aš męla ķ nokkurn tķma įšur en skipti yfir ķ Undra fóru fram
til aš fį fram grunnlķnu örverutalninga svo hęgt vęri aš fylgja žróun
örveruvaxtar eftir breytingu.
Žess ber aš geta aš gerlamagn var mjög lįgt eša um 100-1000 gerlar į
gramm af rękju sem er vel undir leyfilegu magni.
Hreinsum meš Undra var framkvęmd meš sömu ašferšum og notašar voru viš
fyrri kvošuhreinsiefni. Nišurstöšur leiddu ķ ljós aš ekki varš nein sżnileg
breyting į gerlamagni sem segir ķ raun aš hreinsigeta efnisins sé ekki
takmarkandi žįttur ķ žrifum. Hins vegar varš sś sżnilega breyting į bśnaši
aš gul slikja sem var į fęriböndum og į plasthlutum ķ vinnslulķnu hvarf
smįm saman er lķša tók į prufutķmann. Allar męlingar voru framkvęmdar af
óhįšum ašila, Rannsóknastofnun fiskišnašarins į Ķsafirši, og sį Birna
Gušbjörnsdóttir matvęlafręšingur Rf ķ Reykjavķk um śrvinnslu gagna.
Einnig voru geršar prófanir į ętingu (corrosion) į įli og stįli meš
notkun Undra samkvęmt ASTM stašli. Tekin var sś įkvöršun aš fylgja stöšlum
sem BOEING flugvélaframleišendur setja fyrir not į hreinsiefnum į flugvélamįlma,
žvķ žar er mikiš um įlhluti og mjög strangar kröfur geršar eins og
vonlegt er.
Eftirfarandi próf voru framkvęmd:
2. Total immersion corrosion test
(ASTM F-483-98). Mįlmhlutum śr mismundi mįlmum er dżft ķ lausn meš
hreinsiefni og žyngdaraukning męld og įstand metiš. Undri uppfyllti kröfur
fyrir alla mįlma ž.e. Įl, 1020 stįl, tķtanķum og magnesķum.
3. Mechanical Hydrogen Enbrittlement test
(ASTM F 519-97) Męling į spennutęringu. Notaš er ASIS 4340 stįl ķ žessa męlingu.
Undri uppfyllir kröfur.
Einnig voru gerš próf į Stress corrosion of Titanium meš ASTM F 945 og
Corrosion of Low-Embritting Cadmium Plate skv ASTM F - 1111 sem Undri stóšst
en hefur ekki žżšingu ķ matvęlaišnaši.
Samantekt į nišurstöšum
Undri viršist hafa įkjósanlega eiginleika til žrifa ķ matvęlaišnaši žar
sem notuš eru dżr tęki sem tęrast viš hįtt pH gildi. Hreinsieiginleikar
eru aš minnsta kosti sambęrilegir öšrum kvošuhreinsiefnum og ašrir žęttir
ķ hreinsun svo sem mismunandi nįkvęmni starfsmanna viš žrif viršast hafa
meiri įhrif. Samkvęmt reynslu ķ SR-mjöli, Helguvķk gefur Undri jafna įferš
(og gljįa) į yfirborš įlhluta įn žess aš hreinsivirkni sé lakari.
|